Fetal DNA (Prenatal Test)

Non İnvaziv Prenatal Tanı Testleri

Günümüzde; kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarını bir arada toplayan kuruluşlar tarafından, bebeğin kromozomal hastalıklar açısından değerlendirilebilmesi için gebe kadınlara prenatal testlerin önerilmesinin gerekliliği ifade edilmektedir. Bununla bağlantılı olarak çoğu kadın gebelik doneminde prenatal tarama ve/veya tanı testleri ile karşı karşıya kalmaktadır. Bu nedenle, prenatal testlerin gebeliğin doğal bir parçası olduğu kabul edilmelidir.

Down Sendromu gibi kromozomal hastalıklar açısından bebeğin değerlendirilmesi için hemen hemen tüm gebe kadınlara önerilen prenatal testlerin başında tarama testleri olarak bilinen 1. trimester tarama testi, ikili test, üçlü test ve ultrasonografi vb testler gelmektedir. Bunlar cerrahi işlem gerektirmedikleri için anne ve bebek açısından bir risk oluşturmazlar. Cerrahi işlem gerektiren amniyosentez ve koryonik doku örneklemesi (CVS) ise invaziv prenatal tanı testleri olarak bilinen ikinci grubu oluşturur.

2012 yılı içerisinde; bu iki gruba, non-invaziv DNA tabanlı testler olarak adlandırılan yeni bir grup eklenmiştir. Mevcut tarama testlerinden daha güvenilir olan bu testler spesifiklik ve hassasiyet açısından amniyosentez vb invaziv testlere yaklaşmış olsa da henüz tanı amacıyla kullanılacak güvenilirlik oranlarına (%99,9) ulaşmamıştır. Bu nedenle de tarama testi olarak kullanılması önerilmektedir. Bununla birlikte, yakın gelecekte gerekli koşulları sağlayarak tanı amaçlı kullanılacağı düşünülmektedir.

DNA, kromozomlarda bulunan genetik bilgiyi taşıyan yapıya verilen isimdir. Bebeğe ait DNA parçaları hamilelik sürecinde anne dolaşım sistemine geçmektedir. Non invaziv prenatal test (NIPT) ile anneden alınan kan örneğinden elde edilen bebeğe ait DNA analiz edilmekte ve bebeğin sağlığını etkileyebilecek sayısal kromozom anomalileri incelenmektedir.

Down Sendromu Nedir?

İnsanda genetik düzensizlik sonucu, fazladan bir 21. kromozomun bulunmasına Down Sendromu denir. Yani 46 kromozom olması gerekirken, 47 kromozoma sahip olmak bu durumun yaşanmasına sebep olmaktadır. Down Sendromu hastalıktan ziyade genetik farklılık olarak adlandırılmaktadır.

Kromozomlar, vücut hücrelerinin çekirdeklerinde bulunur. Bu yapılarla birlikte bizim karakterimizi, yapımızı oluşturan genler de bu kromozomların üzerinde bulunur. İnsan vücut hücrelerinin çekirdeklerinde 23 çift, toplam 46 kromozom bulunur. Down sendromunda 21.kromozomda fazladan bir genetik materyal vardır. Yani bu kromozomun iki tane olması gerekirken, down sendromlu kişilerde üç tanedir. Toplam kromozom sayısı 47 olur. Down sendromlu çocuklarda farklılık olmasının sebebi budur.

Down sendromunda en sık karşılaşılan fiziksel belirtiler şunlardır:

  • Kasların gerginliği azdır (hipotoni)
  • Yüz görüntüsü düz ve basıktır
  • Burun kökü yassıdır
  • Gözün iç kenarlarında tipik görünüşlü deri kıvrımları (epikantus) vardır
  • Anormal yapılı ve düşük yerleşimli kulak kepçeleri vardır
  • El ayasını ortana ikiye bölen tek bir çizgi (Simian çizgisi) bulunur
  • Hiperfileksibilite (eklemlerin normalden fazla miktarda açılabilmesi) gözlemlenebilir
  • Ayak başparmağının diğerlerinden ayrı durur
  • Dilin ağıza oranla çok büyüktür
  • El küçük parmağında ortadaki kemiği yoktur

• Trizomi 18 (Edwards Sendromu); 18. kromozomun ekstra bir kopyasının daha bulunması sebebiyle oluşmaktadır. Bu hastalarda zeka geriliği görülmekle birlikte kalp, beyin ve diğer organlarda ciddi doğumsal defektler de ortaya çıkabilmektedir. Edwards sendromu görülen bebekler, bir yaşına ulaşmadan kaybedilmektedir.

• Trizomi 13 (Patau Sendromu); 13. kromozomun ekstra bir kopyasının daha bulunması sebebiyle oluşmaktadır. Bu hastalarda zeka geriliği ve birçok doğumsal anomali görülmektedir. Patau sendromu görülen bebekler, genellikle bir yaşına ulaşmadan kaybedilmektedir.

• Monozomi X veya 45, X (Turner Sendromu); Bu bozukluk sadece bayanlarda görülmektedir ve bir X kromozomunun olmaması nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Hastalarda kalp defektleri, işitme problemleri, minör öğrenme güçlükleri görülmektedir. Ortalamaya göre daha kısa boylu olan bu bireylerde infertilite (kısırlık) problemi bulunmaktadır.

Harmony Testi Nedir?

Yeni nesil tarama testi, down sendromu ve X ve Y kromozomu bozukluklarının 10. gebelik haftasından itibaren saptanması için geliştirilmiş; sadece koldan alınan iki tüp kan ile laboratuvarlarımızda yaptırabildiğiniz kolay, güvenli ve doğru bir testtir. IVF kullanılarak gelişen gebelikler dahil, tüm tekil veya ikiz gebeliklerde kullanılabilen dünyadaki ilk ve tek testtir. Bu test, mozaisizm, kısmi trizomi veya translokasyon riskini değerlendirmez. Down Sendromuna neden olan trizomi 21’in saptanmasında %0.001’den düşük yanılma oranı ile kesin sonuç verir.

Diğer Testlerden Farkı

Harmony Yeni Nesil Tarama Testi invazif olmayan prenatal testlerdeki son gelişmeler doğrultusunda geliştirilmiştir. Analitik çalışmalarda belirli fetal trizomi risklerini değerlendirdiği kanıtlanan pratik ve güvenli bir kan testidir.

Harmony testte yanlış pozitif ve yanlış negatif oranları belirgin şekilde daha düşüktür.

Amniyosentez veya koryon villus biyopsisi (CVS) gibi teşhise yönelik testler fetal trizomilerin tespiti açısından doğrudur ancak bu testler invaziftir ve fetüsü kaybetme riski taşır. Amniyosentez sonrası 300’de 1 bebeği kaybetme riski vardır.

Harmony tarama testin en iyi tarafı invaziv olmaması nedeniyle hem bebek hem de anne için tamamen güvenli oluşudur. Harmony testin güvenlik oranı yüksektir bu nedenle gereksiz yere amniyosenteze yönlendirme olasılığınız da düşüktür.

Harmony Test:

  • Kypros Nicolaides’in kendi ekibiyle klinik çalışmaları sonucunda ortaya çıkan bir testtir.
  • 620.000’den fazla olguda klinik uygulamaya sahiptir.
  • 35.000’den fazla klinik vaka dünyanın en saygın tıp dergilerinde yayınlanmıştır
  • Kişiye özel sonuçlar elde edilmektedir.
  • Fetal cfDNA’nın ≥%4 olduğu herhangi bir zamanda yapılabilir.
  • Tüm tekil, ikiz ve IVF gebeliklerde kullanılabilen ilk ve tek testtir.
  • X ve Y anomalilerinin de saptanabildiği ilk ve tek testtir.
  • Bugüne kadar yapılmış en büyük kohort çalışmadır.
  • Amerika’nın en üstün kalite standardı olan CLIA Sertifikasına sahip dünyadaki tek Nipt testtir.

Temel Hormony Testi:

  • Trizomi 21, Trizomi 18 ve Trizomi 13

Temel Harmony ve X, Y Cinsiyet Kromozom Hastalıkları

  • Trizomi 21, Trizomi 18 ve Trizomi 13
  • Turner Sendromu (Monozomi X)
  • Klinefelter Sendromu (Seks kromozomu trizomisi)

Panorama Testi

Anne ve bebek için güvenli bir testtir. Amniyosentez gibi bebek için risk içeren girişimsel işlemlere gerek kalmadan sadece anneden kolayca alınabilen kan örneği ve babadan alınan bukkal swap (opsiyonel) ile çalışılmaktadır. Panorama test, en az 9. gebelik haftasında olan her yaştaki bayanda uygulanabilmektedir.

Anne kanından anöploidi taraması yapan Panorama Test (Non-İnvazif Prenatal Test) laboratuvarımızda çalışılmaya başlanmıştır. Panorama Test üç farklı şekilde talep edilebilir.

1- Temel Panorama Test :

  • Trizomi 21, Trizomi 18 ve Trizomi 13
  • Monozomi X
  • Seks kromozomu trizomileri
  • Triploidi/Kaybolan ikiz

2- Panorama Test ve 22q11.2 delesyonu :

  • Trizomi 21, Trizomi 18 ve Trizomi 13
  • Monozomi X
  • Seks kromozomu trizomileri
  • Triploidi/Kaybolan ikiz
  • 22q11.2 delesyonu

3- Genişletilmiş Panorama Test :

  • Trizomi 21, Trizomi 18 ve Trizomi 13
  • Monozomi X
  • Seks kromozomu trizomileri
  • Triploidi/Kaybolan ikiz
  • 22q11.2 delesyonu
  • Angelman Sendromu
  • Cri-du-chat Sendromu
  • 1p36 delesyonu
  • Prader-Willi Sendromu

NOT: Çoğul gebelikler, taşıyıcı annelere, yumurta donorü kullananlara ve kemik iliği transplantasyonu yapılmış gebelere Panorama Test uygulanamamaktadır. 

Sonuçlar Ne Anlama Gelmektedir?

Doktorunuza veya size iletilecek raporunuzda sonuçlar aşağıdaki seçeneklerden biri gibi olacaktır:

• Düşük Risk Sonucu: Bu sonuç bebeğin belirtilen kromozomal bozukluklardan birine sahip olma olasılığının çok düşük olduğu (fakat sıfır değil) anlamına gelmektedir.

• Yüksek Risk Sonucu: Bu sonuç bebeğin belirtilen kromozomal bozukluklardan birine sahip olma olasılığının çok yüksek olduğu (fakat %100 kesinlikte değil) anlamına gelmektedir.

Op. Dr. Sibel KAYA
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı